Nội dung chính
Sai sót của tổ lái khiến máy bay B‑52 Mỹ rơi xuống đảo Greenland, mang theo bốn quả bom hạt nhân và gây ra vụ rò rỉ phóng xạ quy mô lớn.
Nguyên nhân vụ tai nạn
Vào ngày 21/1/1968, chiếc B‑52G mang mã hiệu HOBO‑28 thực hiện nhiệm vụ tuần tra hạt nhân quanh căn cứ Thule, Greenland. Khi đang bay vòng kín, một thành viên phi hành đoàn phát hiện mùi khét từ đệm mút đặt trên lỗ thoát khí nóng. Đệm đã bốc cháy, lửa lan nhanh và làm hỏng hệ thống điện, khiến buồng lái ngập khói.
Diễn biến và hậu quả ngay tại hiện trường
Phi công cố gắng dập tắt ngọn lửa và yêu cầu hạ cánh khẩn cấp tại sân bay Thule, nhưng do mất điện và tầm nhìn bị che phủ bởi khói, máy bay không kịp hạ cánh và lao thẳng vào băng vịnh North Star với tốc độ khoảng 900 km/h.
Trong bảy thành viên phi đội, sáu người đã nhảy dù thành công; thành viên thứ bảy tử vong vì chấn thương đầu nghiêm trọng. Va chạm mạnh đã kích hoạt các khối thuốc nổ trên bốn quả bom, nhưng không dẫn đến vụ nổ hạt nhân. Thay vào đó, vật liệu phóng xạ (plutonium) bị rải rộng trên bề mặt băng, tạo ra vết sẹo băng dài 700 m, rộng 160 m.
Chiến dịch dọn dẹp và tranh cãi chính trị
Ngay sau vụ rơi, nhóm thợ săn Inuit địa phương là những người đầu tiên đến hiện trường, tiếp theo là hàng trăm binh sĩ Mỹ và nhân viên Đan Mạch. Dưới nhiệt độ xuống -60 °C, họ thu thập mảnh vỡ và băng nhiễm xạ.
Washington ban đầu muốn để máy bay chìm xuống đáy vịnh, nhưng Đan Mạch yêu cầu Mỹ thu hồi toàn bộ máy bay và băng nhiễm xạ. Cuối cùng, Mỹ đồng ý và khởi động chiến dịch “Crested Ice” để dọn dẹp nhanh chóng trước mùa xuân.
Phần rác thải được chuyển tới nhà máy Pantex (Texas) để giám định, còn băng nhiễm xạ được đóng trong thùng thép và vận chuyển tới cơ sở Savannah River (South Carolina). Vụ tai nạn làm lộ việc Mỹ thường xuyên triển khai các chuyến bay mang vũ khí hạt nhân trên không gian Greenland – một khu vực Đan Mạch đã tuyên bố là “phi hạt nhân” từ năm 1957.
Di sản và những câu hỏi chưa có lời giải
Năm 2008, BBC công bố rằng một trong bốn quả bom chưa được thu hồi; nó đã rơi qua lớp băng và chìm xuống đáy vịnh. Dù đã thực hiện chiến dịch trục vớt bằng tàu ngầm, quả bom vẫn chưa được tìm thấy.
Chuyên gia cho rằng vật liệu hạt nhân cấp độ vũ khí có thể vẫn còn nằm sâu dưới đáy biển, nhưng Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch (2009) khẳng định không có bom nào bị mất, chỉ là các tầng thứ cấp của bom đã bị thất lạc trong quá trình thu thập mẫu.
Những người tham gia dọn dẹp sau vụ tai nạn báo cáo các vấn đề sức khỏe như mệt mỏi, lão hóa sớm và suy giảm hệ miễn dịch. Tuy nhiên, các cuộc điều tra không tìm ra mối liên hệ trực tiếp với phơi nhiễm phóng xạ, cho rằng các triệu chứng có thể do “lối sống”.
Vụ rơi B‑52 năm 1968 không chỉ là một tai nạn hàng không, mà còn là một chương truyện đầy bất ngờ về chiến lược hạt nhân, quan hệ quốc tế và các hậu quả môi trường kéo dài hơn nửa thế kỷ.
Phạm Giang (Theo New World, Eurasian Times)
