Nội dung chính
Bình bát dây, một loài cây dại thường xuất hiện bên bờ rào, giờ đã biến thành đặc sản độc đáo với hương vị lạ và nhiều lợi ích sức khỏe.
Bình bát dây là gì? Đặc điểm sinh học và phân bố
Bình bát dây (tên khoa học Coccinia cordifolia (L.) Cogn), còn gọi mảnh bát, bát bát, dưa dại, là một loại cây dây leo thuộc họ Bí – Cucurbitaceae. Cây có thân mảnh, dài, dễ thích nghi và ra hoa, kết trái quanh năm, từ Bắc tới Nam Việt Nam. Thường mọc ở bờ bụi, leo trên hàng rào, từ đồng bằng tới miền núi cao.
Tên gọi và phân loại
Ở miền Tây, người dân thường gọi nó là “hồng qua” trong Đông y. Cây này không giống với quả bình bát (cây gỗ) – loại quả có hình tròn, màu vàng khi chín. Bình bát dây cho quả dài, màu đỏ, kích thước khoảng 2‑3 ngón tay.
Các bộ phận ăn được và cách chế biến
Toàn bộ cây – lá, ngọn non, quả – đều có thể ăn được và được sử dụng trong ẩm thực dân dã.
Lá và ngọn non: Nấu canh, luộc chấm
- Canh lá bình bát + hột vịt lộn: giữ độ giòn, vị ngọt thanh.
- Canh lá + thịt băm, xương, tôm: tạo hương thơm đặc trưng, không giống rau nào khác.
- Luộc lá, chấm mắm tỏi: món ăn nhanh, giữ được chất dinh dưỡng.
Quả khi chín: Hương vị và cách thưởng thức
Quả bình bát dây khi chín mềm, da mịn, vị ngọt chua nhẹ, giống dưa hồng. Có thể ăn nguyên quả, nuốt hoặc nhổ hạt tùy sở thích. Độ đắng, chát chỉ xuất hiện khi quả còn xanh.
Lợi ích sức khỏe theo y học cổ truyền
Trong Đông y, bình bát dây được ghi nhận có các công dụng chính:
- Thanh nhiệt, mát phế, hỗ trợ tiêu hoá.
- Giảm nhiệt dạ dày, nhuận táo, sinh tân dịch.
- Dưỡng âm, giải độc, hỗ trợ điều trị viêm gan nhẹ.
Theo nghiên cứu của Viện Dược học Cây thuốc Việt Nam (2022), chiết xuất lá bình bát chứa flavonoid và saponin có khả năng chống oxy hoá và giảm đường huyết trong thí nghiệm trên chuột.
Bình bát dây trên thị trường hiện nay
Mặc dù vẫn là cây dại, nhưng nhu cầu tiêu thụ đã tăng lên nhờ giá trị ẩm thực và sức khỏe. Trên các chợ online, bình bát dây được bán với giá khoảng 70.000 đồng/kg. Người bán thường nhấn mạnh tính “đặc sản quê nhà”, hứa hẹn mang lại hương vị nhớ mãi.
Kết luận
Bình bát dây không chỉ là một loài cây dại mà còn là một nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng, có công dụng y học và hương vị độc đáo. Nếu bạn chưa thử, hãy tìm mua và chế biến một nồi canh lá bình bát – chắc chắn sẽ gợi nhớ hương vị quê nhà.
Bạn đã từng nấu món canh bình bát dây chưa? Hãy chia sẻ cảm nhận và công thức của mình trong phần bình luận!
