Nội dung chính
Trong thời điểm học sinh lớp 12 bước vào giai đoạn cao điểm lựa chọn ngành học, chọn trường, việc định hướng nghề nghiệp cho con trở thành mối quan tâm lớn của nhiều phụ huynh.
Theo chia sẻ của ThS. Lê Trung Kiên – Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo, với hơn 15 năm kinh nghiệm tư vấn hướng nghiệp, ông đã quan sát được một loạt sai lầm thường gặp của phụ huynh khi giúp con lựa chọn ngành học.
Thí sinh cần cân nhắc kỹ lưỡng khi chọn ngành học, chọn trường. Ảnh minh hoạ
Sai lầm 1: Định hướng dựa trên “ngành an toàn” hoặc “đang tăng trưởng”
Phụ huynh thường khuyến khích con theo những ngành được cho là “đảm bảo việc làm” như công nghệ thông tin, tài chính hay y tế, mà không xem xét năng lực và sở thích thực sự của học sinh. Theo báo cáo của Bộ Lao động – Thương binh & Xã hội (2023), khoảng 30% sinh viên Việt Nam thay đổi chuyên ngành sau năm nhất vì không phù hợp với đam mê.
Sai lầm 2: Dựa vào điểm số để quyết định ngành
Khi điểm chuẩn không đạt, nhiều gia đình vội vàng chuyển sang ngành điểm thấp hơn, bỏ qua mục tiêu nghề nghiệp ban đầu. ThS. Lê Trung Kiên khuyên: thay vì thay đổi ngành, hãy tìm trường có điểm chuẩn phù hợp hơn nhưng vẫn giữ đúng hướng phát triển của con.
Sai lầm 3: Chọn ngành chỉ vì thu nhập cao hoặc danh tiếng
Mức thu nhập hấp dẫn chỉ bền vững khi người học có đủ năng lực, kỹ năng và kiên trì. Danh tiếng trường không đồng nghĩa với khả năng làm việc thực tiễn. Một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Thị trường Lao động (2022) cho thấy 45% sinh viên tốt nghiệp từ các trường “đẳng cấp” vẫn gặp khó khăn trong việc tìm việc nếu không có kỹ năng thực tế.
Sai lầm 4: Để con tự quyết định mà không có sự hỗ trợ
Việc để trẻ tự chọn ngành mà không có cuộc trò chuyện sâu sắc, phân tích năng lực, sở trường và xu hướng thị trường là một rủi ro lớn. Nhiều học sinh cuối cùng chọn ngành theo bạn bè hoặc trào lưu, dẫn đến chán nản và bỏ học.
Giải pháp: Cách phụ huynh đồng hành hiệu quả
1. Khảo sát năng lực và sở thích của con
Sử dụng các công cụ đánh giá năng lực (ví dụ: bài test Holland, MBTI) để xác định điểm mạnh, điểm yếu và sở thích thực sự.
2. Nghiên cứu thị trường lao động
Tham khảo các báo cáo nghề nghiệp của Bộ Lao động, các nền tảng tuyển dụng như VietnamWorks, TopCV để biết nhu cầu tuyển dụng, mức lương trung bình và triển vọng tăng trưởng của các ngành.
3. Lựa chọn trường phù hợp với điểm chuẩn
Thay vì thay đổi ngành, hãy tìm các trường có điểm chuẩn thấp hơn nhưng vẫn cung cấp chương trình đào tạo chất lượng và cơ hội thực tập.
4. Đối thoại thường xuyên
Thiết lập buổi họp gia đình mỗi tháng để con chia sẻ cảm nhận, thảo luận về các lựa chọn và cùng đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu thực tế.
Cuối cùng, việc định hướng nghề nghiệp không phải là một quyết định “có hoặc không”, mà là một quá trình đồng hành, phân tích và điều chỉnh liên tục. Khi phụ huynh kết hợp kinh nghiệm, kiến thức thị trường và sự lắng nghe chân thành, con sẽ có nền tảng vững chắc để chọn con đường phát triển bền vững.
